حاج ملا هادي السبزواري

20

شرح مثنوى

اخسئوا : اشارت است به كريمهء « اِخْسَؤُا فِيها وَلا تُكَلِّمُونِ » 23 : 108 ( 1 ) . خطاب به اهل دوزخ است كه خاموش باشيد . هر دغا : به غين معجمه ، و اوّل به مهمله . ( ( 175 ) ) عيب باشد اوّل دين و صلاح * لحن خواندن لفظ حى على الفلاح ن 392 9 - ك 140 34 حىّ على الفلاح : حىّ مخفف حيهل است كه از اسماء افعال است . يعنى بشتابيد بسوى رستگاران . ( ( 189 ) ) آن يكى الله مىگفتى شبى * تا كه شيرين مىشد از ذكرش لبى ن 393 4 - ك 141 2 آن يكى الله مىگفتى شبى : چند فردى در بعض نسخ مكرر است كه در دفتر دوم گذشته . ( ( 207 ) ) نالهء سگ در رهش بىجذبه نيست * ز انكه هر راغب اسير ره زنى است ن 393 20 - ك 141 13 ز انكه هر راغب : يعنى هر راغبِ به چيزى را مانعى و ره زنى مىباشد . و استغاثه به حق مىكند از شرّ آن راه زن ، چون سگ اصحاب كهف ، كه حق آن را اغاثه فرمود و از مردار گذشت ، و ملازمت اصحاب كهف را اختيار نمود . و كلام تلميح به آن دارد كه در ملازمت اولياء خدا از مردار دنيا بايد گذشت . اَلدُّنْيا جيفةٌ وَطُلَّابُها كِلابٌ . ( 2 ) ( ( 214 ) ) حزم كن از خورد كين زهرين گياست * حزم كردن زور و نور انبياست ن 394 7 - ك 141 16 حزم : به حاء مهمله و زاء معجمه ، احتياط است . يعنى سالك بايد محكم كند طريق وصول به حق را به احتياط از تعسير و خروج از طريق . ( ( 215 ) ) كاه باشد كو به هر بادى جهد * كودكى مر باد را وزنى نهد ن 394 8 - ك 141 17 كاه باشد : يعنى كاه مباش در راه حق . كوه باش . در حديث است كه « اَلْمُؤْمِنُ كَجَبَلٍ لا يُحَرِّكُه اَلْعَواصِفُ وَلا يُزَعْزِعُه اَلْقَواصِفُ » .

--> ( 1 ) قرآن كريم سورهء مؤمنون آيهء 108 . . ( 2 ) شرح بحر العلوم ، ج 6 ، ص 195 . .